ABHAZYA CUMHURİYETİ

Resmi Dil : Rusça, Abhazca
Başkent : Sohum
Cumhurbaşkanlığı : Sergei Bagapş
Yüzölçümü : 8 600km2
Nüfus : 215 972
Din : Hıristiyan, Müslüman

CUMHURİYETİN YAKIN TARİHİ

1917 Şubat Devrimi’nin haberinin hazırlanmasından sonra, 10 Mart 1917’de Sohum’da Abhazya Halk Temsilcileri toplantısı geçici hükümet organı olan “Toplumsal Güvenlik Komitesi” kuruldu.

Kasım 1917’de yapılan Abhazya Halk Kongresi’nde ise “Abhazya Halk Kongresi Deklarasyonu” ve “Halk Konseyi Anayasası” kabul edildi. Deklarasyonda, gerçek iktidar organı olan Abhazya Halk Konseyi’nin hizmetleri hakkında bilgi verildikten sonra, “Abhazya plastik, Dağıstan, Abhazya ve Kuzey Kafkasya’nın oluşturduğu Birleşik Dağlılar Birliği’nin bünyesine dahil edildiği” deklarasyonu yapıldı.

Abhazlar kendi iradeleriyle, 11 Mayıs 1918’de ilan edilen Kafkasya Dağlı Halklar Birliği’nin bünyesinde yer aldı.

26 Mayıs 1918’de ise Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. Aynı yıl Haziran ayında Bolşevik gruplarla mücadele etmek için bahanesiyle Gürcü birlikleri Abhazya topraklarına sevk edildi. Bu birliklerin komutanı General Mazniaşvili Genel Vali oldu. Abhazya’da acımasız bir işgal oluşumu başladı. Akıl almaz bir şovenizm politikası uygular. 1918 yılı Ağustos ve Ekim aylarında Abhazya Halk Konseyi iki defa dağıtıldı, milletvekilleri birçok kez politik terör ve baskılara maruz kaldı. “Toplumsal Güvenlik Komitesi”nin nüfusuyla başlayan Abhaz ulusal hareketi bastırıldı.

Mart 1921’de Sovyet yapısının oluşumu Abhazya’da birçok kişi tarafından Gürcü işgalcilerden kurtuluş ve devletin yapısının yeniden oluşumu olarak algılandı. Gerçekte ilk zaman Bolşevikler Abhazya’ya, “egemen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti”nin ilanından sonra politik seçim özgürlüğü sağlandı.

Ancak Abhazya, Stalin, Orconikidze vb’nin ağır baskısı altında Aralık 1921’de Gürcistan’la “özel birlik antlaşması” uygulandık zo runda kaldı.

Komünist Gürcistan, “demokratik” seleflerinin Abhazya’yı ele geçirmeye yönelik “Abhazya Politikası”nı aynen devam ettirdi.

Moskova’da güçlü koruyucular bulan Gürcistan Yönetimi, yıl sonra 11 Şubat 1931’de Abhazya SSC’nin uygulamalarını “özerk cumhuriyete” indirmeyi ve “Gürcistan SSC’ye bağlamayı” başardı.

Abhazya’nın ürünlerinin bünyesinde bulunan Gürcistan’ın Cumhuriyet’e indirilmesinden tam bir hafta sonra, Abhazların Sovyet iktidarına güvensizliklerini belirttikleri günler süren (18-26 Şubat 1931) gösteriler başladı. Bu, Abhaz bileşenlerinin, Sovyet koşullarının korunmasını sağlamak için yaptığı ilk kitlesel gösterimdir.

Bununla birlikte, Abhazya SSC’nin Abhazya ÖSSC’ye dönüştürülmesinden sonra Gürcistan ile Abhazya arasındaki ilişkilerin hukuki açıdan “devletlerarası ve federatif” karater taşımasıydı.
Abhazya’nın güçlü yöneticisi Nestor Lakoba, Gürcistan’ın saldırılarına karşı koyabiliyordu, ancak yönetimden el çektirilmesinden sonra Abhazya’da hızlı ve yoğun bir tempoyla Gürcüleştirme politikasının uygulanması. Okullardaki öğretim Abhazca’dan Gürcüce’ye çevrildi, Abhazca alfabesine yeni bir Gürcü grafiği yerleştirildi, eski Abhazya yer adlan Gürcüce reklamlarıyla değiştirildi, Abhazca kökenlilerin sosyal gelişimi güçlendirildi.

Bu amaca uygun olarak etnodemografik değişimi bozmaya yönelik asimileci yerleştirme politikaları değiştirilemez. 1937-1953 Döneminde Gürcistan’ın iç bölgelerinden Abhazya’ya onbinlerce Gürcü kaydedildi; bunun sonucunda Abhazya’nın içindeki miktarlar da arttı. (1886’da % 6 olan Gürcü nüfus oranı bazı Abhaz boylarının da Gürcü olarak kaydedilmesiyle 1939’da yüzde 30, 1959’da yüzde 39.1’e çıkarılmıştır)

Stalin’in SBKP kongrelerinden sonra Gürcüleştirme politikasının baskıcı yöntemleri durduruldu, ancak üstü kapalı şekilde daha sonra da öğrenildi.

Ayrıca Tiflis iktidarlarınınca teşvik edilen Gürcü nüfus artışı devam etti (1970’de % 41, 1979’da % 43, 1989’da % 49).

Yıl	Toplam	Gürcü	Abhaz	Rus	Ermeni	ROM
1886	68.773	4.165	58.697	1.216	1.090	2.140
1926 *	201.016	67.494	55.918	12.553	25.677	14.045
1939	311.885	91.967	56.197	60.201	49.705	34.621
1959	404.738	158.221	61.193	86.715	64.425	9.101
1970	486.959	199.596	77.276	92.889	74.850	13.114
1979	486.082	213.322	83.087	79.730	73.350	13.642
1989	525.061	239.872	93.267	74.913	76.541	14.664

^{*Abhaz boyu Samurzakanlar Gürcü nüfusua dahil edilmiştir sayılmıştır.}

Abhazların kültürel gelişimi yapay olarak frenlendi.

Mevcut Duruma karşı protestolar, 1950’li yılların sonunda, Tiflis’teki iktidara karşı vatansever Abhaz aydınlarının önderlik ettiği güçlü bir muhalefet hareketine dönüştü. Gürcistan’ın karşı karşıya olduğu birkaç kez açıkça açıkça ifade edildi; ayrıca Abhazya’nın Gürcistan’ın bünyesinden çıkması talebiyle 1957, 1964, 1967, 1978 yıllarında kitlesel gösteriler ve mitingler yapıldı.

Abhaz-Gürcü’de bundan sonraki aşamada ulusal sorundan kaynaklananlar 1989’dakilardır.

SSCB’nin tam olarak gerçekleşen krizleri ve bir kez Gürcistan’ın toplumsal-politik yaşamında şovenist ve üniter değişimlerin değişmesi, Abhazlar için, Abhazya’nın devlet anayasasının anayasal güncel ve hukuki olarak güvence kapsamında sunulması önerisi hale getirildi.

1990 Ekim’de Gürcistan’da Zviad Gamsakhurdia’nın iktidarının gelmesi, Tiflis’in Abhazya’ya karşı tavrını daha da sertleştirmesiyle kendini gösterdi.

Gürcistan Parlamentosu tek parti olarak, Abhazya ve Gürcistan’ın ilişkilerinin uluslararası özelliğini ayırmadan gelen kararları almaya başladı. Abhazya ÖSSC’nin iktidar organlarının yetkileri tamamen kısıtlandı ve iş Abhazya’nın devletinin ortadan kaldırılmasıya kadar geldi. Gürcistan SSC Yüksek Sovyeti’nin Kasım 1989, Mart ve Temmuz 1990 tarihlerinde yapılan ve Gürcistan’ın devletinin bağımsız olarak yeniden kurulması söz konusu olduğunda görüşüldüğü oturumlarda, Gürcistan’da 1921 Şubat’ında Sovyetlerin normalleşmesini, mevcut politik düzenin (yani Gürcistan Cumhuriyeti İktidarının) devredilmesi olarak değerlendirmeye alındı.

Gürcistan’da Şubat 1921’den beri var olan bütün devlet yapıları gibi Sovyet Gürcistan’ı ile imzalanan anlaşmalar da yasa dışı ve hükümsüz ilan edildi (Gürcistan ile RSFSC arasında 21 Mayıs 1921 tarihli anlaşma; Transkafkasya SFSC’nin durumuna ilişkin 12 Mart 1922 tarihli anlaşma ve SSCB’nin 30 Kasım 1922 tarihli anlaşması).

Abhazya ÖSSC Yüksek Sovyeti, Abhazya’nın devletini korumak amacıyla 25 Ağustos 1990’da yayınlanan kararla, Abhazya’nın devletin yapısının yasal biçimi olarak, Abhazya’nın kayıtlı özgür varlığıyla kurulduğu ve 31 Mart 1921’de ilan edilen “Egemen Abhazya Cumhuriyeti”nin geçerli olduğunu kabul etti.

Abhazya öSSC Yüksek Sovyeti, kararnamesinde, Gürcistan SSC Yüksek Sovyeti’nin mevcut iktidar organlarını ve onlar tarafından imzalanan anlaşmaları yasadışı ve geçersiz sayan kararlarını politik ve hukuki olarak değerlendirerek şu anda mevcuttu: “Bu durumda Gürcistan ile Abhazya arasında önceki (1921’den sonrakiler) devlet organlarınınca imzalanan anlaşmalar da yasal olmayan ve geçersiz olan; Abhazya’nın SSC taburculuklarına devam de edilebilirdi.”

Silahlı darbe sonucu Tiflis’te iktidara gelen askeri konsey, Şubat 1992’de “1978 tarihli Gürcistan anayasasının feshedilmesi” ve Abhazya ÖSSC gibi devlet-hukuk ilişkilerinin yer aldığı “1921 tarihli Gürcistan Cumhuriyeti’nin anayasaya geçişine geçilmesi” teyid etti. Hukuki açıdan Abhazya ÖSSC’nin devlet-hukuk ilişkileri içinde bulunan Gürcistan SSC’nin böyle bir karar almasından sonra varlığı ortadan kalkmış; Abhazya ÖSSC ile hiçbir hukuki ilişkisi olmayan yeni bir devlet, yani Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti kurulmuştur.

Cumhuriyetler arasındaki hukuki çözümsüzlükleri ortadan kaldırmak amacıyla ve Abhazya’nın Gürcistan ile devletlerarasını değiştirmek için çabasıyla Abhazya Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti, Abhazya’nın parçacık seçimlerini parlak ve ulusların kendi kaderini belirleme yeteneği yaşamayı başaran “Abhazya’nın 1925 Abhazya Anayasasını geçerli sayan” bir karar aldı.

Bu anayasada ise “Abhazya Cumhuriyeti, bulundukları eyaletin kendi iradesiyle ve başka hiçbir iktidara bağlı olmaksızın gerçekleşen egemen bir devlettir (Madde 5)” deniliyordu.
SSCB’nin ayrılıklarından sonra, uzun yıllar ilk defa eski SSCB’nin bütün halklarının uluslararası hukuk normları temelinde kendi ulusal-devlet yapılarını gerçekleştirme imkanı ortaya çıktı. Birçok halk demokratik ve egemenlik bileşenleri ve gerekli beyanları kabul ederek, kendi bağımsız devletlerini kullanmak için uluslararası kurallar gereklerine uygun şekilde bu uygar yolu seçtiler. Abhazya halkının da kendine bu yolu seçti.

Ancak Gürcistan bütün dünyada, büyük ve küçük her ulusun kendi kaderini belirleme hakkını, kendi politik bilgilerini özgürce belirlemeyi, kendi ekonomik, sosyal ve kültürel gelişimi özgürce sağlama hakkını kabul etmeyen uluslararası anlaşmalara ve BM tüzüğünün temel rejimlerini özgürce belirleme hakkını ve egemenliklerini bütün dünyada gösterdi:

Kendi halkının özgürlüğü, ardışık ve kaba bir dikta; diğer küçük ve bu yüzden de sonuçlar halka karşı açık bir şovenizm… işte Gürcistan’ın Abhazya’ya yönelik politikasının temelinde yatan iki ahlak anlayışı.

 

Abhazya, Gamsakhurdiya’yı devirerek iktidara gelen Şevardnadze’ye diyalog programı yaptı ancak yanıt alamadı. Bunun üzerine Abhazya Parlamentosu’nda yukarıda belirtilen şekilde 23 Temmuz 1992’deki yolsuzlukta 1978 Anayasası’nı yürürlükten kaldırma 1925 Anayasası’na dönme kararı aldı. 1925 Anayasası’na göre Abhazya, egemen bir devlet olarak Gürcistan ile “ittifak bazında birlik’ oluşuyordu. Parlamento aynı oturumda, 14 Ağustos 1992’de yapılacak olan Gürcistan’la nasıl bir ittifak kurulacağı görüşülecekti.

Ancak 14 Ağustos 1992’de Gürcistan birlikleri Abhazya’ya girdi. Karadan, denizden ve havadan yapılan saldırılarla Abhazya’nın Gal, Oçamçira, Sohum ve Gagra kentleri işgal edildi. Abhazya halkı bu halkın karşı direnişine geçti.

Savaş, önce Gagra’nın, daha sonra da Sohum, Oçamçira ve Gal bölgelerinin Gürcü işgalcilerden kurtarılması ile 30 Eylül 1993’de sona erdi.

Bir yıl boyunca süren ve Abhazya’nın tamamının alan savaş faturası çok ağır oldu. Yaklaşık 5 bin Abhazya yurttaşı öldü. Binlercesi yaralı ve sakat kaldı. Savaşın Abhazya’ya verdiği maddi zarar ise 10 milyar USD’nin üzerinde oldu. Abhazya’nın tarihi, kültürü ve ekolojisi büyük oranda kaydedildi.

Savaştan sonra Abhazya ile Gürcistan arasında, Birleşmiş Milletler, AGİT ve Rusya Federasyonu’nun gözetiminde diplomasi maratonu başladı. Sorunlarda müzakere siyasi çözüme ilişkin somut bir ilerleme sağlanamayınca zaman ara verildi.

1995’de Gürcistan’ın talep üzerine, Bağımsız Görüntü Topluluğu (BDT) Abhazya’ya ağır yaptırımlar içeren ambargo uygulaması başladı. Abhazya’nın tüm zorluklarına rağmen korudu.

1997’de Abhazya Gürcistan’a siyasi bir proje sundu. Tarafların ilişkileri federatif bir yapıda oturuyor ve durumları var, bu projeye göre Gürcistan, olumlu ya da olumsuz hiçbir yanıt yok. Bunun üzerine Abhazya projesini geri çekerek bağımsızlığa yöneldi.

3 Ekim 1999’da yapılan referandumda halkın yüzde 98’i ayrılıktan yana oy kullandı.

Abhazya Cumhuriyeti yaşanan bütün zorluklara rağmen fiilen bağımsız bir devlet olarak varlığını sürdürüyor.

 İDARİ YAPI

Abhazya Cumhuriyeti 7 idari bölgesinden oluşur: Gagra, Gudauta, Sohum (Başkent), Gulripş, Tkuarçal, Oçamçira ve Gal.

YERLEŞİM ALANLARI

İller : Sohum (Başkent), Gagra, Gudauta, Afon, Oçamçira, Tkuarçal, Gal

İlçeler : Pitsunda, Bzıp, Misra, Gulripş, Sandripş

NüFUS

  ABHAZYA CUMHURİYETİ – Nüfus Bileşimi(1989-2003)

Milliyetler	Nüfus 1989 (Resmi)	Nüfus 2003 (Tahmini)	Oran (%)      2003
Abhaz	93.267	94.606	43.80
Gürcü	239.872	45.953	21.28
Ermeni	76.541	44.870	20.78
Rus	74.913	23.420	10.84
ROM	14.664	1.486	0,69
Diğer	25.804	5.637	2.61
TOPLAM	525.061	215.972	100.00

Abhazya’nın yüzde 45’i şehirlerde yaşamaktadır

DİL:

Türkiye’de ve Ortadoğu ülkelerinde genel olarak Abaza adıyla bilinen halk esas olarak üç gruptan, buna bağlı olarak dil üç ana lehçeden oluşur:

1. Tarihi anavatanları Abhazya’da yaşayan Apsuvalar;
2. 13-14. yüzyıllarda Abhazya’dan Kafkas Sıradağları’nı kuzeye, Adigeler’in yaşadığı yerlesen Aşuvalar;
3. Eskiden dağlık birikimleri yaşayan, daha sonra (17-18.yy.) Kuzey Kafkasya’nın düzlüklerine inerek yerleşen Aşharuvalar.

Türkiye’de genel olarak Abazaların bilinmediklerine karşın, bu ad Kafkasya’da ve literatürde sadece Kuzey Kafkasya’da (Karaçay-çerkes Cumhuriyeti’nde) yasayanlar, yani Aşuva ve Aşharuva grubu için kullanılmaktadır (Rusça’da Abazin). Ayrıca Aşuvalar için Osetler Tapanta, Adigeler (Kabardeyler) Başağ, Nogaylar da Altıkesek Abaza adlarını kullanırlar.

Abhaz ise Abhazya’da yaşayan ve onlara Apsuva olarak adlandırılan Gürcülerin grubu olarak biliniyor.
Sovyetler döneminde Abhazya’da Apsuva ve Kuzey Kafkasya’da Aşuva (Tapanta) lehçeleri ayrı ayrı yazı ve edebiyat dili haline getirilmişlerdir. Aşharuva ise yazı ve edebiyat dili olarak Aşuva (Tapanta) takvimine dahil edilmiştir; Aşuva ve Aşharuva takvimleri birlikte Abazaca olarak anılmaktadır. Rusya’nın bugünkü dilbiliminde Abhazca (abhazskiy yazik) ve Abazaca (abazinskiy yazik) iki ayrı dil kabul edilirler ve alfabeleri farklıdır. Dilbilimcilerin çoğu tarafından ise aynı dilin takvimleri olarak görülürler.
1936-1938 yıllarında Latin alfabeleri yerlerini genellikle Kiril kredilerine bırakırken Abhazya’da Abhazca (Apsuva takvimisi), Stalin ve Beria’nin Abhazya’yı Gürcüleştirme politikasının sonucu olarak Gürcü alfabesine uyarlandı. Bu alfabe 1953’te Beria ve Stalin’in ölümüne kadar rekor kırdı. Fakat 1940’ların ortasından itibaren Abhaz okulları Gürcü okullarına dönüştürüldüğü ve Abhazca yayınları engellendiği için bu alfabeyle çok az şey yayınlandı. 1954’ten itibaren, Kiril tarafından yönetilen bir komite tarafından sayısal alfabe kabul edildi. Bugün hala kullanılan bu alfabede 62 harf vardır. Yazı ve edebiyat dilinin temeli basit fonetik sistemlere sahip Abjua ağzıdır.
Rusya Federasyonu’na bağlı Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin beş resmi dilinden biri olan Abazaca (Aşuva lehçesi) için genel olarak kabul edilen ilk alfabe 1933 yılında Kubina-Elburgan ağzı esas olarak Latin kapasitesi olarak hazırlanır. 1938’de bugün kullanılan Kiril alfabesiyle değiştirildi. Alfabede üç işaret olmak üzere 68 harf vardır.

EDEBİYAT

Abhazca’nın ilk yazılı metinleri, Baron Uslar’ın 1862 yılında, Bertomey’in 1865 yılında kaleme alınmış bazı yazılardır. Sonraki yıllarda Dirmit Gülya devreye girer.

Şair araştırmacı, tiyatrocu, yazar, dilbilimci, eğitmen, gazeteci, halk önderi Gulya için yazılı Abhaz Edebiyatı’nın atası olabilir. 1892 yılında henüz 17. yüzyılda K. Maçavaryan ile birlikte, Abhaz alfabesini ve okuma kitabını hazırlayarak Gürcistan’da yayınlanmıştır.

Ahbaz Edebiyatı’nın kurucusu ve ilk şair – yazar Dirmit (Gaç) Gulya’dır. Gulya’nın “Atasözleri ve Bilmeceler” kitabı 1907 yılında, “üç masal” adlı kitabı ise 1909 yılında basılmıştır. Daha sonraki yıllarda Abzıp Bölgesi’nden derlenen 100 kadar masal Petrograd’da bastırılır. Bu olay daha çok genç olan Abhaz Edebiyatı için sevindirici bir gelişmedir.
İlk şiirleri 1912 yılında yine Gürcistan’da yayınlanmıştır.

İlk folklor derlemesi ise Apsnı gazetesinin 1918 yılında yayınlanan “Halk Poezyası”dır. Halk Poezyası iki yıl süreyle yayınlanmıştır.

1918 yılında yazılan “Yabancı Gök Altında” adlı öykü, ilk Abhazca düz yazı örneğidir. 1925 yılında bastırdığı “Abhaz Tarihi” ise ölümsüzleştirir. D. Gulya sürgünde yaşayanları da unutmayarak “Şansı Yaver Gitmeyen insan” yazısını da yazmış bu arada bir çok Gürcü, Rus veOset yazarların yapıtlarını da Abhazca’ya kazandırmıştır. Gulya Gürcistan Bilimler Akademisi’nin, Abhaz Dili – Edebiyatı Tarihi Enstitüsünde, Abhaz Dili Akademisi Başkanlığı görevini uzun yıllar sürdürmüştür.
1935 yılında Gulya Araştırma Enstitüsü’nün uzun süren çalışmalarıyla “Abhaz Masalları” bastırıldı.. Gulya ve Bğosba “Abhaz Halkının Poezyası”nı 1941 yılında gelebileceği en iyi şekilde beslenebilecek kadar genişletmişlerdir. Ancak bilimsel nitelikte bir kitap haline getirilmedi.

Derlenen bu ürünler ve “Abrıtskil” motifinin halk arasında unutulmak üzere olan ayrıcalıklarını birleştirerek genele ulaştıran Bagrat Şinkuba’dır. Bagrat Şinkuba “Abrıtskil Destanı”nı bilimsel bir anlayışla dünya edebiyatına kazandırmıştır.

Sert Gerçekçi anlatımıyla duygusallığı bağrında yaşatılan sözlü Abhaz Edebiyatı’nın bu yapısı, yazılı edebiyata da yansımıştır. Bu özelliklerinde son dönemde Modern Abhaz Edebiyatı’na göz attığınızda ise Bagrat Şinkuba’nın öncülüğü ile yol alındığını görüyoruz. Lirik edebiyatçılarımızın başında gelen Şinkuba, kendinden önce D. Gulya, Samson çanba, Koğonya Yıwa gibi isimlerin dirilttiği Abhaz Edebiyatı’nı kendi ünüyle birlikte kârları, uluslararası bir şekilde ortaya çıkmıştır.

Şinkuba’nın ilk yazıları 1938 yılında “İlk Satırlar” adlı bir kitapta yayınlandı. 1939 yılında Gürcistan Bilimler Akademisi Filoloji Enststüsü’nde devam etti. En önemli yapıtlarından biri olan “Abhaz Şiirinin Yapısı”nı burada tamamladık. Özellikle savaş yıllarında yapıtlarda vatan sevgisi ağır basmaktadır. Dramatik motifleri katı özgürlüğü ve lirizmi iç içe yaşatarak sunmasının en son örneğini, savaş yıllarında sunulan “Ab (baba)” adlı yapıtında görmekteyiz.1943 yılında yazdığı “Güzel Gunda” ise yine aynı özellikleri kapsamaktadır. Nart Destanları’nın yurtseverlik anlayışıyla bütünleştirmiştir. Savaş sonrasında “Ritsa” çocuk”, “Flüt” adlı yapıtları ve yazdığı ilk Abhaz nazım romanı yayınlanmıştır.Yine bu yerde Abhazca şiirsel bir dille yazmıştır.Son yıllarda yazdığı şiirler genellikle kalıcı temaları içerir.Yazar, bunu olgunluk çağı olarak nitelendirmektedir.Bagrat Şinkuba’nın en çok okunan kitabı Son Ubıh’ın ünü Birliği’nden uzakta olan taşar.rusya, İngilizceye, Almancaya, Belorusçaya, Gürcüceye. Kabardeyceye ve Türkçeye çevrilmiştir
.Abhaz Edebiyatı yazarları ise, Y.Papaskir, B.Şinkuba, Ş.,Tücba, Y.Tarbua, A. Tonya,.K.Lomya, A.Açba, N.Yarıpha gibi yazarlardır. Bugün Abhazya Yazarlar Birliği’nin 150’den çok üyesi vardır. Çağdaş Sovyet halklarının dillerinden çevrilen romanların Abhazca okunması, edebiyatın gelişimi belgelemektedir. örnek verirsek Rusça, Gürcüce, Ukranca gibi Sovyetler Birliği’nde yaşayan halkların dillerinin yanında; Sovyetler Birliği dışındaki halkların ülkelerinden edebiyat eserleri Abhazca’ya çevrilmektedir. Abhaz okurları, A. Puskin, M.Lermontov , L. Tolstoy, A. Gorki, W.Shakespeare, J. -ondahn, Ş. Rustaveli, T. Şevçenko, N. Ostrovski, GH Anderson’un eserleri Abhazca çevirilerinden okunabilmektedirler.
Son yıllarda Abhaz Edebiyatı’nda büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Bunun bir kişinin da DY Gulya Edebiyat ödülü’nün sahibi olan İ.Papaskir. B. Şinkuba, Y. Tarba, ç. Conua. G. Gabliya, A. Gogua gibi değerli yazarlardır.
Abhaz yazarların eserleri sinemaya da aktarılıyor. Örnek Bagrat Şinkuba’nın romanı “Akhra Aşöa -Yar şarkısı” senaryosu geliştirilmiş, N. Dovjenko’nun adı Kiev’deki sinema lisansında “Beyaz Başlık” adıyla filme alınmıştır. Ayrıca, N. Tarba’nın senaryosu ile “Gurizya Film’1 yapımında çekilen “At Eğer veren” filmi vb. türleri vardır.
Aktif okuyucuları olmayan edebiyatlar gelişemez. Bu bakış açısıyla değerlendirdiğimizde, Abhaz edebiyatının kaydedilmediği değere sahiptir. Aydınlar, herkesin, bilim adamları, işçiler, köylüler; toplumundan, her insan ana dili olan Abhazca her türlü izlemektedir.

Sohum Devlet Tiyatrosunda eski yazarların yanında yeni yazarların eserlerinde yer veriliyor. Bu yazarlar Ş.çkedya, N. Tarpha, Q. Gubliya, A. Gogua, R. Copua, C. Aöhba vb. Devlet Tiyatrosu’nun Abhaz yazarlarından repertuarlarını başka, Rus ve dünya klasiklerinden örnekler de vardır.

Abhazya’nın dışında da eser veren yazarlar az da olsa vardır. Örnek Fazıl İskender dünyanın birine sahip olan bir Abhaz yazardır. Eserlerini Rusça yazmasına karşın konularını hep Abhazya ve Abhazyalılardan seçmektedir. Toplumsal olaylar hicvetmesiyle ünlenmiştir. Türkçeye çevrilen eserleri vardır. Bunlardan bazıları “Sandro Dayı,”öyküler, Keçi öküz Yıldızı, Güneşi Yiyen Keçi’dir.

Türkiye’de de Abhazca yazanlar vardır. Ancak Türkiye’de yazanlar, geliştirilmiş bir Abhaz Latin Alfabesi olmadığı için Abhazya’da kullanılan Kiril Alfabesi’ni kullanmak zorunda kalmışlar. Dolayısıyla bu ürünlerin matbu hale gelme şansı olmamıştır. Yalnızca Ömer Büyüka’nın bir şiir kitabı Abhazya’ya gönderilerek orada basılabilmiştir. (1991)

EĞİTİM VE KüLTüR

Abhazlar, eğitim ve kültürde, sanat ve edebiyatta, sosyal yaşamda öne çıkmamışlar. Okur-yazar oranı % 100’e yakın.

ülkenin tek üniversitesi Abhazya Devlet üniversitesi ‘dir.

1979 yılında Sohum Pedagoji Enstitüsü olarak eğitim-öğretim hayatına başlandı.Üniversite’nin

Fizik-Matematik Fakültesi

Coğrafya Fakültesi

Tarih Fakültesi

Filoloji Fakültesi

Hukuk Fakültesi

Ekonomik

Pedagoji Fakültesi

Ziraat Mühendisliği Fakültesi vardır.

384904, Sohum, Universitetskaya Cad., 1.

Tel: Rektörlük – (995-442) 6-16-47, 3-10-10

Faks: (995-442) 3-10-00

E-posta: absu1@mail.ru

Sinema, tiyatro, sanat, edebiyat ve folklor alanında ünü eski Sovyet sınırlarını aşmış birçok kişi ve kuruluş bulunmaktadır.

TV.de Abhazca yayın süresi: Sabah 1 saat, Akşam : 3-4 Saat. Pazar günleri yayın yapılmıyor

Savaşta yayınevi ve matbaaların tamamen yıkılması nedeniyle basın ve yayın sektörüne maruz kalmıştır.

Abhazya’da çıkan gazeteler:

* Nujnaya, İzida çania tarafından haftada 1 kez Rusça yayınlanır

* Respublika Abhazya, Devlet gazetesi, haftada 3 kez Rusça olarak yayınlanır.

* Apsını, Devlet gazetesi, Abhazca, ayda 1 kez yayınlanır.

* çegemski Pravda,  İnal Haşig tarafından, Rusça, haftada 1 kez yayınlanır.

* Eko Abhazya, Vitali Şarya tarafından, Rusça, haftada 1 kez yayınlanır.

* Forum, Gennadi Alamiya tarafından, Rusça, haftada 1 kez yayınlanır.

* Novy Den, Haftalık periyotlarla, Rusça yayınlanır

 EKONOMİ

2006 Sanayi Üretim Gelirleri : Abhazya Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı sistemlerine göre 5,5 milyar ruble (yaklaşık 200 milyon dolar) 

 2006 Devlet Bütçesi : 901 milyon ruble (yaklaşık 34 milyon dolar) Gelir-giderler dengelenmiştir.

2002-2006 yılları arası ortalama bütçe artışı : % 35

2005 yılı dış ticaret hacmi :3,34 milyar ruble yaklaşık 126 milyon $ 2004 yılı büyüme oranı % 72

 2005 yılı iç ticaret hacmi : Nüfus verilerine göre kişi başına 8200 ruble (yaklaşık 310 dolar) 2004 yılı oranları 2,5 kat renkler.

 2005 yılı iç yatırım : 159 milyon ruble (yaklaşık 6 milyon dolar) 2004 yılı büyüme oranları % 94,8

 Ana Sektörler : Turizm, Tarım, Gıda sanayi

 Yer Altı Kaynakları : Petrol, Kömür, Torf, Barit, Dolomit, Mineral ve terminal suları, Mermer, Kireç, Alçıtaşı

Vergi oranları : Kazanç Vergisi %18, Katmadeğer Vergisi %10, Dış Bütçe sosyal fon ödemeleri %20.

 Yabancı sermayeye kayıtlı ayrıcalıklar :

100.000 dolar ve üzerindeki yabancı kaynaklı yatırımlar 3 yıl boyunca % 100 gelir ve kazanç vergilerinden muaftırlar. 50.000 dolar ve üzerindeki yabancı kaynaklı yatırımlar 3 yıl %50 gelir ve kazanç vergilerinden muaftırlar. 20.000 dolar ve üzerindeki yabancı kaynaklı yatırımlar 3 yıl % 25 gelir ve kazanç vergilerinden muaftırlar.

Bu tür yılın Abhazyaya ürünleri üretime dayalı her türlü makine, araç-gereçler ve hammadde tüm gümrük ödemelerinden muaftır.          

TURİZM

2005 yılı turist miktarı : 600.000 kişi İçeriği 100.000’i turizm acenta turlarıyla , 200.000’i şahsi , 300.000’i günlük gezilerle gelenlerden oluşmaktadır.

Otel–Kaplıca ve Dinlenme tesisleri : 50 adet tesis 10.500 yatak kapasitesine sahiptir.

TAŞIMACILIK

Karayolları : Ulusal yollar 474 km / Tüm yollar 1831 km

 Demiryolları : Toplam 192 km. 10 tünel, 56 köprü, 305 küçük geçit. Düzenli olarak yük ve yolcu ile birlikte Sohum-Rostov-Moskova hattında yapılmaktadır.

 Deniz Limanları : Sohum, Oçamçira, Pitsunda

Hava Limanları : Suhum hava limanı (Başkentte 25 km mesafede bulunmaktadır.) İniş–kalkış pisti 4 km. 200 ton kapasiteli ağır kargo uçaklarına hizmet vermeye uygundur. Bambora hava limanı

(Başkentten 40 km mesafede bulunmaktadır.) Her türlü yolcu taşıma amaçlı uçaklara hizmet kapasitesi ve kapasitesi bulunmaktadır.

 COĞRAFİ YAPI

En Yüksek Tepe : Dombay–Ülgen dağı 4046 m.

Bölge Alanı : Tüm arazide % 55

Dağlık Alan : Tüm arazide % 64

Akarsuları : Kudrı, Kelasur, Bzıb, Gumista

Göller : Ritsha, İnkit, Amtkeal, Sıhına

Mağaralar : Afon, Snejnaya, Krubera

 SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

 Abhazya Kadınları Derneği, AJA

Başkan: Natella AKABA

İrtibat: Sakharova 61a Sokhumi, Abhazya Cumhuriyeti

tel. +995 122 … 28455 (ofis), +995 122 … 27950, +995 122 … 24264 akabanatella@yahoo.com

ludmila-atan@mail.ru

aja@sukhum.yahoo.com
İnva-Yardım Derneği (AIS)

Başkan: Timur Zantariya (koordinatör)

İrtibat: Lakoba 109, Sohum/Abhazya

Tel. (995 122 2-24-47, faks: 6-47-49

E-posta: ais@abhazia.net

http://www.ais.abhazia.net​

Abhazya Rus Kültür Merkezi

Başkan: Natalya Kayun

İrtibat: Lakoba 34, Sohum/Abhazya

Tel. (995 122 6-45-54

E-posta: n_kaiun@mail.ru

Abhazya İşkadınları Birliği

Başkan: Julia GUMBA

İrtibat: Akademisyen Marra 8, Sohum/Abhazya

Tel. (995-122 2-49-80; faks 95-122 2-36-76)

E-posta : ugumba@yandex.ru
Abhazya Sanayici ve İşadamları Birliği

Başkan: Leonid Osia

İrtibat: Dünya cad. 174, Sohum/Abhazya

Tel. (995-122 2-42-54, 2-26-89, 7-70-31
Sukhum Gençlik Evi

Başkan: Elena Vladimirovna Kobahia (idari direktör)

İrtibat: Abazin 106, “Ve”, Sohum/Abhazya

Faks (995-122 6-34-76

E-posta: sukhumyh@yahoo.com

http://www.youthhouses.net​

Sukhum Medya Kulubül

Başkan: Manana Gurgulia

Lakoba 109, Sukhum/Abhazya

Tel. (995) 122 6-47-49

E-posta: dianaipt@yahoo.com

Sivil İnisiyatif ve Kişisel Gelecek Vakfı

Başkan: Tamaz Ketsba

İrtibat: Ladaria 17, Sohum/Abhazya

Tel./faks (995) 122 2-84-04

E-posta : tketsba@narod.ru

İnsan ve Hakları Sivil Toplum Vakfı

Başkan: Manana Yuriyevna Bzhania

Lermontov d.2, Gal/Abhazya

Tel. (995 122 2-26-28 (Sohum), 3-19-47 (Galya)

E-posta: manana8@mail.ru

İnsani Program Merkezi

Başkan: Batal Kobahia (idari direktör)

İrtibat: Gogol 36, Sohum/Abhazya

Tel. 2-55-98

chpabkhazia@yahoo.com

http://www.abhazia.org​
Sivil Toplum Gelişimi Merkezi

Başkan: Irina AGRBA (yönetmen)

Leon 1, Gagra/Abhazya

Tel. (995) 132 4-17-90, 9-62-61

E-posta: csds@gagra.com, agrba_ira@yahoo.com
Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi

Başkan: Natella Akaba (yönetmen)

İrtibat: Gogol 25, Sohum/Abhazya

Tel. 6-42-64, faks: 2-28-87

E-posta: akabanatella@yahoo.com
Rehabilitasyon Merkezi (AIS – Refah Fonu)

Başkan: Timur Zantaria

Tel. 995 122 22447 Faks 995 122 24749

e-posta Cr_ais@yahoo.com

 Dünya Abhaz Abazin Halkları Birliği(MAAAN)

Genel Başkan: Prof. Dr. Taras Samba

 ——————————————-

Faydalanılan Başlıca Kaynaklar:

–  Soner Gogua, Abhazya Parlamentosu, Soydaşlarla İlişkiler Komitesi Başkanlığı Raporu,2007

–  Temur Açugba (çeviri:Murat Papşu), Stalin Totalitarizminden Bugüne Abhazya’daki Asimilasyon Politikaları,  www.cicassianworld.com ,

–  özdemir özbay, Dünden Bugüne Kuzey Kafkasya, Ankara,1995

–  Vladislav Ardzınba , Abhazya ve Gürcistan’ın Hukuksal İlişkileri, www.abhazya.org

–  Abhazya Cumhuriyeti, www.wikipedia.org

– IG KOSIKOV &. S. KOSIKOVA,Kuzey Kafkasya: Sosy-Ekonomik Rehber

– İnsan Hakları Enstitüsü, ve Enformasyon ve Araştırma Merkezi – Moskova/Rusya Federasyonu

– MEMORIAL – İnsan Hakları Örgütü (kavkaz.memo.ru)

– Rusya İnsan Hakları Derneği (zaprava.ru)

________________

Kuşba E.