Doç. Dr. Oya Akgönenç
Değişen Dengeler:Kafkaslar, fevkalade değişikliklere sahne olmaktadır. Orada sergilenen gelişmeler mahalli bir mücade olmayıp, dünya çapında yeni “güç dengeleri düzeni”nin yapılanmasını ifade etmektedir. Kafkaslar da ki savaşa “Taşeronlar Savaşı” yani “proxy wars” demek daha doğru olur çünkü her ne kadar önde Gürcü’lerle, Osetyalılar savaşıyorsa da aslında burada büyük güçler yeni dengeler kurmaktadırlar. Amerika, Rusya’yı test ediyor. Rusya, Dünya’ya yepyeni bir mesaj veriyor, Avrupa Birliği ise daha ölçülü davranmaya çalışıyor.Görünüşte, bir süre için, büyük güçlerden hiç biri işin içinde olmak istemiyor. Onların yerine ölenler ve öldürenler, ızdırap çekip, herşeyini kaybedenler hep “mahalli delikanlılar” yani oradaki Kafkas Halkları. Bir de, bu mücadele sırasında yüksek makamından, büyük bir gürültü ve şaşkınlıkla yerlere serilen (resmen öyle oldu- TV’lere aks etti) Saakashvili nin prestiji, otoritesi ve cumhurbaşkanlığı.Ama büyük güçlerden biri, herkesten sabırsız çıkıp, olayların ortasına girdi.Bu arada, Amerika ve Rusya birbirlerinin gücünü ve sabrını yeniden ölçüp, değerlendirmelerini güncellediler. Oyun, aynen bir satranç tahtasında olduğu gibi oynandı. Zamanı gelince piyonların bir kısmı öne sürüldü, bir kısmı da yedekte beklettildi.
Rusyanın Tepkisi:Putin, diğer dünya liderleri gibi, 8 Ağustosta Dünya Olimpiyatlarının açılış merasiminde bulunmak için Bejing’de idi. Aynı gece, Gürcistan’da bu olaylar patlak verince, Rusya başbakanı Putin, çin’den ayrılarak doğrudan Vladikafkas’a, yani Kuzey Osetya’nın başkentine uçtu. Rus güçlerinin Osetya’ya müdahalesini ve sonra da Gürcistan’a girişlerini bizzat olayların mahallinden izlemeye başladı.Bu son derece önemli bir hareketti. Bu Rusya’nın olaya verdiği önemi ve bölge üstündeki plan ve hazırlıkları ile birlikte kararlılığını da göstermekteydi. Rusya, Osetya’da olanlara çok hızlı ve sert bir tepki vermiştir. Ama, dikkatle izlendiğinde, bunun adeta “hazırlanmış” bir tepki olduğu intbaı ağır basmaktadır. Ortaya çıkan gerçek, Rusyanın, Kafkaslarda hızla taktik ve strateji değiştirmeye başlamış olduğudur.
Rusya, Gürcistan’ın hava alanlarını ve mühimmat depolarını da bombalamış, ve bir küçük sahil koruma gemisini de batırmıştır. Bu askeri harekatın yanı sıra, siyasi olarak, Gürcistan Cumhurbaşkanı’nın istifasını talep etmiş ve bütün Gürcü birlikleri Osetya’dan tamamen çıkmadan, “Ateş-Kes’e “ yanaşmayacağını bildirmiştir.Kısacası, Rusya Kafkasyayı adeta yeniden bir “Near Abroad” konsepti yani “Arka bahçe” anlayışı ile sahiplenme, koruma ve düzeneme politikasına girişmiştir. Rusya, bölgede yeniden “Belirleyici Güç” rolüne bürünmektedir.
Bu kadar hızlı ve sert bir tepki ve cevap beklemeyen Gürcistan güçleri ilk çatışmalardan sonra çekilmeye ve Gürcistan içine dönmeye başlamışlardır. Yalnız ne var ki, bu arada, Güney Osetya’nın başkenti Tskhinvali,büyük zarar görmüştür. Gözlemcilere göre, ”saldırılar, şehri ele geçirmek için değil, şehri yerle bir etmek için” yapılmış gibi görünmektedir. Bu çatışmaların sonucunda1500 kişiden fazla insan hayatını kaybetmiş ve 30,000 den fazla kişi de yerlerinden kaçarak, mülteci haline gelmiştir. Büyük bir insanlık dramı yaşanmıştır. Dolayısı ile, uluslararası gözlemcilere göre de Gürcistan saldırısı da tesadüfi bir olay olmayıp, planlanmış ve hesaplanmış bir olay gibi görünmektedir.Kısacası hem sahadaki taraflar ve hem de onların arkasındaki büyük güçler, hazırlıklarını epeydir yapmakta olup, en büyük dramı iki ateş arasında kalanlar yaşamıştır.
Gürçistanda Şaskınlık ve Panik:
Gürcistan’da oldukça büyük hamleler yapan, cumhurbaşkanı Saakashvilli, olayların başlamasının ardından Dünya’dan yardım istemiş ama asker ve silah olarak hiçbir şey alamamıştır. Sadece, Irak’a ABD güçlerine yardım için gönderilen 2000 Gürcü askeri geri çekilmiş ve hemen cepheye sevk edilmiştir.
Gözlemcilerin ifadesine göre olayların başladığı sırada, Gürcistan topraklarında ABD askerleri de bulunmaktaydı. En başta 1000 kadar olan askerlerin, olaylar sırasında sadece 130-150 arası olduğu iddia edilmektedir. (rakkamlar 150 ile 1000 arasında oynamaktadır)
Rusya’nın bu derece şiddetli tepki vereceğini hesaplamayan Gürcistan büyük bir şok yaşamıştır. Rusya, aşırı tepki göstererek, bir de Gürcistana ambargo koyabilmek için, Ukraynada ki donanmasını Gürcistan sahillerine gönderip, ikinci bir cephe açmışdır. Daha sonra sahilde bulunan Poti şehrine(limanına) doğru Rus birlikleri harekete geçmiştir. Böylece, Gürcistanın ikinci problem bölgesi Abhazya’ya direk temas koridoru kurulmuştur. Rusya hiç çekinmeden, bu problem bölgelerde faaliyet göstermekte ve adeta Gürcistan’ı içinden oyma çabalarını rahatça yürütmektedir.
Rusya ile Gürcistan arasındaki gerginliğe ait bazı çarpıcı bilgiler Amerikan basınında yer almış bulunmaktadır. Buna göre, Putin ve Saakashvilli birbirlerinden asla hoşlanmamakta ve bunu da saklamamaktadırlar. Bu iki lider mizaç ve kişilik olarak ta birbirinin zıddıdır. Rusya, Osetyadaki faaliyetlerini sürdürürken, Saakashvilli, Putin’i arayarak, bu gelişmelerden Batılı liderlerin hiç hoşlanmayacağını ve hatta neler düşündüklerini söyleyerek, Rusya’dan bir an önce ”elini Osetya’dan çekmesini” istemiştir. Yazılanlara göre, Putin’in cevabı kaba hatta terbiye sınırlarını zorlayan tarzda olmuştur. Bu olayların hangi noktaya ulaştığını anlattan açık bir örnektir.
Yeni Stratejiler:Rusya, epeydir içinde biriken öfke ve kızgınlık ve hırsını, Osetya saldırısı dolayısı ile Gürcistan’dan almıştır. Rusya, epeydir, ABD’nin hem Kafkaslarda ilerlemesine ve hem de NATO genişlemesine içerlemekteydi. Gürcistan’ın hem AB’ye ve hem de NATO’ya girmek için yaptığı başvurular ve ABD’nin de onları NATO’ya almak için yaptığı çabalar da Rusyanın sabrını taşıran son olaylar olmuştur
Diğer taraftan, Gürcistanın enerji koridorları olarak tercih edilmesi, ekonomik çıkarları açısından Rusyayı fazlaca rahatsız etmiştir. Ve son olarak da Kosova olayının rövanşı için Osetya mükemmel bir fırsat olmuştur.Putin idaresindeki Rusya büyük bir toparlanma içine girmişti, bunu devam ettirmektedir. Rusya adeta 20 geçmiş yılın rövanşını almak üzere harekete geçmiş bulunmaktadır. Rusya bu tepkileri ile ABD’ye ve AB’ye gerekli mesajları gönderdiğini düşünmektedir. Hatta bu ara, Türkiye’ye bile bir mesaj yollamıştır.
Kendi eski etki alanını, yeniden belirlemeye çalışan ve bunu korumak için her şeyi göze alacağını gösteren bir Rusya ortaya çıkmaktadır.
Diğer tarafta Kafkaslarda yeni oyuncular mevcuttur. Bölgede ağırlığını hissettirmeye çalışan bir ABD ve hızla değişen bölge dengeleri asla gözden kaçmamalıdır. Kafkaslarda yeni dengeler kurulmaya çalışılmaktadır. Bu hem büyük güçleri ve hem de bölge güçlerini etkileyecektir.Son verilen bilgilere göre son yıllarda 1000 kadar ABD askeri uzmanı, Gürcistan ordusunu yetiştirmek üzere orada çalışmaktadır. ABD silah, mühimmat, eğitim birçok şeyi sağlamaktadır. ABD, Gürcistanı NATO üyesi yapmak için de büyük gayret göstermektedir. Bunun yanı sıra 1000 kadar İsrailli uzman ve danışmanın da Gürcistanda çalıştığı yabancı kaynaklarca aktarılmıştır. Israilli iş adam ve yatırımcılarının da Gürcistanda olduğunu İsrai’in Haaretz gazetesinde çıkan analizlerden anlaşılmaktadır. Gürcistan Irak’ta, ABD ve Britanyadan sonra asker olarak katkıda bulunan 3. ülkedir.Gürcistan, Batı ile sıkı bir ilişki içindedir. Buna rağmen son 4 gün içinde Gürcistan’a, Batıdan direkt bir yardım gelmemiştir. Bu arada AB tam bir arabulucu gibi çalışmaktadır. Bu işte Fransa cumhurbaşkanı ve aynı zamanda Avrupa Birliği dönem başkanı Sarkozy üstlenmiş bulunmaktadır. Görünen o ki AB’nin hazırlayıp, teklif ettiği barış antlaşması bile Gürcistanı toprak ve otorite kaybetmekten kurtaramayacaktır. önümüzdeki bir kaç hafta pek çok şeyin değişebileceği kritik bir dönemdir.
