Doğum: 28 Mayıs 1891 – Ölüm: 26 Eylül 1946
Bahaeddin Khursh veya Bagaudin Abdulaevich Khurshilov Avar’dır. 28 Mayıs 1891’de Dağıstan’da Gunibde doğdu. İmam Şamil’in naibi Nurmukhammad Sogratlinsky’nin torunu, Abdullah’ınoğludur. “Khursh” (ayaklarını sürükleyen) lakabıyla anılır.
1914 yılında Elisavetgrad Süvari Okulu’ndan mezun oldu. Birinci Dünya Savaşı’na Kafkas Süvari Tümeni’nin bir parçası olarak katıldı. Aziz George Askeri Haçı ve altın bir kılıç aldı.
Rus İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra , Dağlı Cumhuriyeti silahlı kuvvetlerinin liderliğine dahil edildi. Dağıstan İç Savaşı sırasında Bolşeviklere karşı savaştı, Nuhbek Tarkovsky ve Şeyh Uzun-Hacı’yı destekledi. Nuhbek’in emriyle, Eylül 1918’de müfrezesiyle Untsukul’u ele geçirdi. Ekim 1918’de Khursh’a 1. Çeçen Süvari Alayı’nın komutanlığı verildi. 1919 Mayıs’ında Denikin birlikleri tarafından Dağlı Cumhuriyeti’nin tasfiyesine kadar 2. Dağıstan Süvari Alayı’nın komutanıydı. 1920’nin başlarında, Kafkas Süvari Tümeni Birleşik Alayı’nın bir parçası olarak Bolşeviklere karşı mücadeleye devam etti. Daha sonra İstanbul’a gitti ve burada, birlikte eğitim gördüğü Polonyalı general Wisniewski’nin isteği üzerine, Bolşevik Rusların Polonya’yı işgalini püskürtmek için Kuzey Kafkas göçmenlerinden gönüllü savaş grupları oluşturmaya başladı. Kuzey Kafkaslılar ve Azerbaycanlılar arasından topladığı 226 er ve 6 subay, Polonya Ordusu’nun bir parçası olarak Mustafa Akhmatovich Tatar Süvari Alayı’na dahil edildi. Khursh’un kendisi de alayın bir parçası olarak savaşa katılmak için Polonya’ya taşındı ve yüzbaşı rütbesiyle savaştı.
Ağustos 1920’de Tatar Alayı dağıtıldı ve bir ay sonra Khursh’un komutanlığında yeni bir birlik, “Müslüman Tümeni” kuruldu. Ekim ayında tümen cepheye ulaştı ve Polonya Ordusu’nun 18. Piyade Tümeni’ne atandı.. 1 Kasım’da birliğin adı “Yüzbaşı B. Khurshilov’un Partizan Tümeni” olarak değiştirildi. Kasım 1920’de Riga’da Polonya-Sovyet barış görüşmeleri başladı ; Mart 1921’de bir anlaşma imzalandı ve savaş sona erdi..
Savaşın bitiminden birkaç ay sonra Khursh Polonya vatandaşlığı aldı ve askeri kariyerine devam etti. Ayrıca Türk vatandaşlığı da vardı ve Türkiye ile Fransa’da yaşadı. 1928’den itibaren Varşova’da yaşadı ve Kafkas Dağlıları Halk Partisi üyesiydi ve partinin askeri temsilcisi olarak görev yaptı. 1930’larda Polonya ordusunda sözleşmeli subay olarak görev yaptı.
1935 yılında, Paris’te Kuzey Kafkasya’dan delegelerden biri olarak Kafkas Konfederasyonu destekçilerinin bir konferansına katıldı. 1935 kışında, Varşova’daki Doğu Enstitüsü’nde, Kuzey Kafkas halklarının dilleri için birleşik bir alfabe geliştirmek ve tüm Kuzey Kafkas halkları için tek bir dil oluşturmak amacıyla özel bir komisyon kuruldu. Komisyonda Senatör Stanislav Siedlecki, bir dizi Polonyalı profesör ve Kafkas göçmenlerinin temsilcileri yer alıyordu; bunlardan biri de Bahaeddin Khursh’du. .
Nazi Almanyası’na karşı Polonya’nın savunmasında yer aldı Eylül 1939’da Süvari Tugayı komutan yardımcısı olarak görev yaptı . Varşova’dayken bombardımana maruz kaldı. Çatışmalarda bacağından ağır yaralandı ve uzun süre hastanede tedavi gördü. Önce Sovyetler tarafından Starobelsk kampında esir alındı, ardından Alman kamplarından birine nakledildi. Khursh’un tanıdığı göçmen Aslambek, Alman Doğu Bakanlığı aracılığıyla onu hapisten çıkarmayı başardı ve Akhmed Nabi Magomedov’un liderliğindeki Kuzey Kafkasya Komitesi’nde çalışmasını sağladı. Aynı zamanda Khursh, Kafkas Kızıl Ordu askerlerini Alman esaretinden kurtararak onları ölümden kurtardı. General Wisniewski’nin başkanlık ettiği Polonya askeri karargahının bulunduğu İtalya’ya gitti . Ana Ordu’nun faaliyetlerine katıldı. Dolaylı verilere göre, Polonya birlikleriyle Suriye’ye ulaştı ve İngiliz Ordusu Yardımcı Kolordusu’nun bir parçası olarak Mısır’daki savaşlara katıldı. 26 Eylül 1946’da Mısır’daki bir hastanede tüberkülozdan öldü.El-Kantara’daki Polonya askeri mezarlığına gömüldü. Mezar taşında şu ifade yer almaktadır: “Polonya Ordusu Yedek Subayı Albay Bahaeddin Emir Hasan Khursh. 52 yaşında”.
Dağıstan’dan ayrılmadan kısa bir süre önce evlenen Bahaeddin’in bu evlilikten bir kızı oldu. İlk karısı Polonya’da öldü. İkinci kez Rus göçmeni bir hanımla evlendi ondan da Akhmed adını verdiği bir oğlu oldu.
Bahaeddin Khursh, 1930’lu ve 1940’lı yıllarda Almanya ve Polonya’da eserler yayınlayan bir askeri tarihçi olarak da bilinir. Kuzey Kafkasya’nın askeri tarihi üzerine eserlerini Emir-Hassan takma adıyla yayımlanmıştır.
“Kafkasya Dağlıları” ve “Kuzey Kafkasya” dergilerinde “Genelkurmay Albayı” veya “Emir Hasan” imzasıyla yazılar yayınladı. 1938’de Prag’da askeri -tarihsel çalışma “Akhulgo”yu yayınladı. Kitap Rusça yazılmış ve Lehçeye çevrilmiştir. II. Dünya Savaşı’nın başlamasından önce, “1840-1843’te Dağıstan ve Çeçenya” adlı kitabını yayınlanmak üzere sundu. Bu, Khursh’un İmam Şamil’in tarihine adamayı amaçladığı beş ciltten ikincisi olacaktı.
Savaş yıllarında, “Rusya Halklarının Kurtuluşu Komitesi”nin basılı yayınında makaleler yazdı. Başlıca eserleri orada yayımlandı: “Salta Savunması”, “Gergebil Savunması” ve “1843’te Dağıstan’daki Askeri Operasyon”.
Birinci Dünya Savaşı sırasında, 16. Süvari Alayı’nın bir parçası olarak aşağıdaki ödülleri aldı:
– Aziz Anne Nişanı, 4. derece, üzerinde “Cesaret İçin” yazıyor (15 Nisan 1915)
– Kutsal Havarilere Eşit Prens Vladimir Nişanı, Kılıç ve Yay ile 4. Derece (24 Haziran 1915)
– Aziz Stanislaus Nişanı, Kılıç ve Yaylı 3. Sınıf (25 Ağustos 1915)
– Aziz Anne Nişanı, Kılıç ve Yaylı 3. Sınıf (3 Aralık 1916)
– Kılıçlı Aziz Stanislaus Nişanı, 2. Sınıf (18 Aralık 1916)
– Aziz George Haçı ve altın bir kılıç.
Ayrıca, 25 Mayıs 1939’da Polonya ordusunda iken Altın Liyakat Haçı ödülünü aldı.
________________________
Kaynak: Sefer Ersin Berzeg, Kafkas Diasporasında Edebiyatçılar ve Şairler, Samsun-1985 ve wikipedia’dan derlenmiştir.
