Doğum : 7 Kasım1886 – Ölüm : 24 Nisan 1973
Doğumunda kendisine verilen isimle Magomed Kotiev, 7 Kasım 1886’da Terek bölgesinin Nazran ilçesine bağlı Barsuki köyünde 1877-1878 Rus-Türk Savaşı’na katılan yerli milis subayı Chori Kotiev’in ailesinde doğdu .
Eğitimini Gürcistan’ın Gori şehrindeki Öğretmenler Teoloji Semineri’nde aldı ve 1907 yılında mezun oldu.
Avrupa ve Doğu dillerinden birkaçını konuşabilen Magomed Kotiev, İnguşetya’da Rus ve Avrupa şehirlerindekine yakın bir eğitim seviyesine sahip okullar kurulması gerekliliğini aktif olarak savundu .
1907’den 1915’e kadar İnguşetya’da, Dağıstan’da ve Azerbaycan’da öğretmenlik yaptı. 1907’de dağlık İnguşetya’da onun isteği üzerine altı okul açıldı ve İnguş dilinde eğitim verilmesi için girişimlerde bulunuldu .
Basına konuştu ve yetkililere Terek bölgesinin yerli halkı için yeni okullar açılması için dilekçe verdi. Paris’te yayınlanan Terskie Vedomosti gazetesinde ve Musulmanin dergisinde denemeler ve notlar yayınladı.
İnguş kültürünün diğer ünlü isimleriyle dayanışma içinde olan Kotiev, sosyal eşitliğe, bilime ve kültüre geniş bir yol açan aydınlanmış İslam’ın destekçisi olarak hareket etti.
Magomed Kotiev, Rus ordusunda yüzbaşı rütbesine yükseldi , Kafkas Yerli Süvari Tümeni’nin (” Vahşi Tümen ” olarak bilinen ) 1. Dağıstan Süvari Alayı’nda subay olarak görev yaptı ve çok sayıda ödül aldı.
1917 Devrimi’nden sonra Kotiev, dağlı hareketine katılarak Kuzey Kafkasya bağımsız cumhuriyetinin destekçisi oldu . İç Savaş sırasında Dağlı Cumhuriyeti’nin destekçisiydi .
1918’de Bolşeviklerin İnguşetya’yı ele geçirmesini reddeden Kotiev, Gürcistan’a taşındı. 1920’de Tiflis’te ” Nezavisimy Kavkaz” (Bağımsız Kafkasya) gazetesini yayınlamaya başladı .
20 Şubat 1921’de, “Bağımsız Kafkasya” gazetesinin (baş editör Magomed Kotiev) ilk ve tek sayısı yayımlandı. Gazete, Bolşeviklerin 16 Şubat 1921’de Gürcistan’ı işgalinden sonra, Tiflis’te çatışmaların zaten başlamış olduğu bir dönemde basıldı. Gazete, Gürcistan’daki Kuzey Kafkasyalılara, Bolşeviklere karşı savunma için ayağa kalkmaları çağrısında bulundu. Gazetenin bir kopyası Gürcistan Ulusal Parlamento Kütüphanesi’nde saklanmaktadır.
Mayıs 1920’de Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti’nin yenilgisinin ardından, SSCB Gürcistan’ın bağımsızlığını tanıdığında, Gürcistan hükümeti, antlaşmanın şartları gereği, Sovyet Rusya’ya düşman herhangi bir gücün temsilcilerine sığınma hakkı vermeyeceğine söz vermişti. Buna rağmen, Kotiev ve arkadaşları olağanüstü koşullar altında gazetenin ilk ve tek sayısını yayınlamayı başardılar.
Türkiye’ye göç
Gürcistan’ın nihai yenilgisinden sonra Kotiev Türkiye’ye göç etti Mehmet Ketey ismini aldı. Kısa süre sonra Türk ordusuna katılarak Milli Mücadeleye ( 1921-1923) iştirak etti. Türkiye’nin en yüksek nişanı olan İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi.
Ketey, Türk ordusunda beş yıl hizmet verdikten sonra emekli oldu. Askeri Topografya Enstitüsü mezunu olan Ketey, otuz yılı aşkın bir süre arazi ölçümü ve topografya bölümünde görev yaptı ve Yüksek Askeri Piyade Okulu’nda Rusça dersleri verdi.
Sürgündeki sosyal ve siyasi faaliyetler
Mehmet Ketey, Cumhuriyet döneminde uzun bir kopukluktan sonra İstanbul’da oluşturulan ilk Kafkas örgütü olan “Kuzey Kafkasyalılar Kültür ve Yardımlaşma Derneği”nin kurucuları arasında bulundu. Derneğin gayri resmi organı olarak yayınlanan “Kafkas Dergisi” (1953) ve “Kafkas Mecmuası” (1954) dergilerinde anayurdu ile ilgili yazıları ve çevirileri yayınlandı. “Yeni Kafkas” (1957-1962) dergisinin de sorumlu yayın müdürlüğünü ve yazarlığını yaptı. Rus Edibi M. Lermontov’un Kafkasya ile ilgili olan “İsmail Bey”, “Harp Kaçağı Harun”, “Mstri” gibi bazı poemlerini Rusça’dan Türkçe’ye çevirerek “İsmail Bey” (İstanbul 1946) adı altında yayınlamıştır.
Mehmet Ketey 24 Nisan 1973 yılında Ankara’da vefat etti ve orada defnedildi.
________________________
Kaynak: – Sefer E. Berzeg, Kafkas Diasporasında Edebiyatçılar ve Yazarlar Sözlüğü, Samsun-1995
-Wikipedia.com internet ansiklopedisi
