Taşof Hacı

Doğum: 1794 – Ölüm: 1843/1844

Tashu-Khadji, Nakşibendiyye tarikatının son derece saygı duyulan bir şeyhi ve 1830’lu ve 1840’lı yıllarda Çeçenler arasında yayılan Muridizm hareketinin aktif bir katılımcısıdır. Çeçen halkı arasında Vokkha-Khazha (Büyük-Khadji) olarak bilinir. Antik Enderey-aul yerleşiminin yerlisidir. Tashu-Khadji 1794 yılında doğmuştur.

Taşu-Hadji, Gazi-Magomed’in 1829’da Dağlık Dağıstan’da cihat ilan etmesiyle dağ topluluğunda öne çıkan bir figür haline geldi. Taşu-Hadji onu destekledi ve dağlılar arasında Şeriat hukukunu kurmayı amaçlayan harekete katıldı. 1831’de doğduğu köyde molla oldu ve Mekke’ye hac ziyareti yaptı.
14 Temmuz 1831’de Beybulat Taimiev’in ölümünden sonra, nispeten genç ve yetenekli Taşu-Hadji, Çeçenya’daki kurtuluş hareketinin lideri oldu.

Dağlıların mücadelesini örgütleyerek ve onları İslam’ın himayesi altında birleştirerek, Büyük Çeçenya, İçkerya, Aukha ve Kumukya’da (Dağıstan ovası) nüfuzunu kurdu. Taşu-Haci, Çeçenya ve Dağıstan halklarını birbirine yaklaştırmak için bir çaba başlattı.

1834 yılında Kuzey Kafkasya’da Rus ordularına karşı iki ayrı bölgede savaşanlardan biri Dağıstan’da İmam Şamil, diğeri de çeçenistan’da Taşof-Hacı idi. çeçenler tarafından kendisine milletin başkanlığı teklif edilince, başkanın İmam Şamil olduğunu söyleyerek reddetti.

Hedeflerine ulaşmadaki azmi ve Şeriat’tan yana uzlaşmaz tavrı, onu gazevî müridler arasında “dürüst muhacir” olarak anılmasını sağladı.

Taşof-Hacı hakkında Rus Kafkas orduları Başkumandanı General Roze çar I.Nikola’ya 1834-36 da çeşitli raporlar yazar. Bu raporlar, Kafkas Arkeoloji Komisyonu Başkanı A.Berje tarafından yazılan kitapta toplanmıştır. Çeçenistan ormanları içinde karargah kuran Taşof Hacı, her tarafa haberler göndererek Çeçenleri etrafına toplamaya, dini emirlere ciddi bir şekilde uymaya davet eder. Bu davetlere, çeçenler akın akın gelerek cevap verirler.

1836’da Şamil, Şeriat hukukunu kurmak amacıyla Aşilta’ya taşındı; bu durum sadece köylüler arasında değil, çevredeki bölgelerde de hoşnutsuzluğa yol açtı. Çeçenya’dan 40 müridiyle birlikte gelen Taşu-Hadzi, ona yardım etti. Komşu köylerin Şeriat hukukuna tamamen boyun eğmesini sağladı. Çirkatin, Oratin ve Untsukul halkları Şeriat hukukunu kabul etmeye zorlandı.

1837’den 1839’a kadar, “kurnaz bir Yunanlı, açgözlü ve vicdansız bir adam olan Pullo, Çeçenleri her iki eliyle de soydu”, hem para hem de hayvan sürüleri şeklinde haraç aldı. Kendisi ve müfrezesi hayvanları ve mülkleri ele geçirdi.

1880’li yıllardaki Çarlık yayınlarında, “sol kanat dağlı birliklerimizin başında, Galafeev ve Grabbe’nin de belirttiği gibi, son derece acımasız, vicdansız ve çoğu zaman adaletsiz bir adam olan ve dağlılar tarafından derinden nefret edilen Tümgeneral Pullo bulunuyordu; bu tanımlamalar abartı olarak nitelendirilemez” denilmiştir. 1839’da Çeçen platosu boyunca yaydığı terör, köylerin yıkımını, hayvanların çalınmasını ve halkın yağmalanmasını içeriyordu.

Silahtan yoksun ve çok az sayıdaki kuvvetlerine rağmen Taşof Hacı’nın 1832 yılından önce ve 1836 yılından sonraki yılmadan ve yorulmadan yaptığı savaşlar Çeçenistan’da dillerde destanlaşmıştır.

1840’ta Şamil, Taşu-Haci, Şuayp, Yavathan ve Akberdi Magoma önderliğinde başarıyla gerçekleşen Çeçen ayaklanması, bölgedeki Çarlık rejiminin kırılganlığını ortaya koymuştur.

Çeçenler ve Dağıstanlılar arasında Şeriat hukukunun kurulmasını destekleyen Taşu-Haci, dağlıların Şamil’in taleplerine boyun eğmesini istedi.

Taşu-Haci, sadece gazavat savaşçısı ve yetenekli bir askeri lider olarak değil, aynı zamanda Arapça ve Kumuk dillerinde yazılmış yirmiyi aşkın düzyazı ve şiir eserinin de yazarı olarak bilinir. Eserlerinin içeriği dinidir.

Eserleri ve tefsirleri, dil ve gramer, adab edebiyatı ve vezin, tarih, İslami gelenekler ve fıkıh konularındaki engin bilgisini ortaya koymaktadır. “Tifl al-ma’an” (“Anlamların Çocuğu”) adlı kitabı yazmış ve “Umm al-hasan” (“Takvanın Annesi”) adlı bir tefsir hazırlamış, ancak bu tefsir tamamlanmamıştır. “Miftah al-asrar” (“Sırların Anahtarı”) adlı kitabı ise kozmogoni üzerine bir Sufi risalesi olup, “Açılış Suresi” üzerine bir tefsir yazmıştır. Ayrıca mutluluk getiren beş şey üzerine kısa bir eser de kaleme almıştır; bu eser, bir zaman gelecek ve alimlerin artık faydalı olmayacağı, hatta kendi bilgilerine aykırı davranışlarda bulunacakları bir dönemi öngörmektedir.

Taşu-Haci 1843/1844 yıllarında savaşta öldü. Sayasan köyüne defnedildi. Mezarı üzerine bir türbe inşa edildi ve bu türbe, Dağıstan ve Çeçenistan Cumhuriyeti’ndeki birçok Müslüman ve Nakşibendi mezhebine mensup kişi için bir ziyaret yeri haline geldi.

——————————————–